Saczek: Różnice pomiędzy wersjami
mNie podano opisu zmian |
m Aktualizacja o nowe dane |
||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
[[Plik:2canoni2.jpeg|thumb|300px|Saczki przy łączonych nogawicach, | [[Plik:2canoni2.jpeg|thumb|300px|Saczki przy łączonych nogawicach. Fragment fresku Pinturicchia ''Pius II kanonizuje Katarzynę ze Sieny'', 1502–1508, początek [[:Kategoria:XVI|XVI]] wieku.]] | ||
[[Plik:Almanach-PowrotOdyseusza-XVI.jpeg|thumb|Powrót | '''Saczek''' (ang. ''[[wikipedia:Codpiece|codpiece]]'') — element dawnego europejskiego [[:Kategoria:Ubiór|ubioru]] męskiego, osłaniający genitalia i otwór z przodu nogawic. Początkowo miał postać klapy z materiału, natomiast w [[:Kategoria:XVI|XVI]] wieku przybierał również formy wypchane i wyraźnie wysunięte, stanowiące charakterystyczny akcent stroju.<ref name="Breiding">Dirk H. Breiding, [https://www.metmuseum.org/essays/arms-and-armor-common-misconceptions-and-frequently-asked-questions ''Arms and Armor—Common Misconceptions and Frequently Asked Questions''], The Metropolitan Museum of Art, 1 października 2004, część 10: „Details of armor: the lance rest and the codpiece explained” (ang.).</ref> | ||
== Pochodzenie i rozwój == | |||
Rozwój saczka wiązał się ze skracaniem górnych części ubioru męskiego w późnym [[:Kategoria:Średniowiecze|średniowieczu]]. Krótszy ubiór odsłaniał okolice krocza, które zakrywano klapą mocowaną do nogawic. Porównanie saczka do współczesnego rozporka przybliża jego funkcję użytkową, lecz nie oddaje odmiennej konstrukcji.<ref name="Breiding" /> | |||
Na początku [[:Kategoria:XVI|XVI]] wieku zaczęto uwydatniać saczek przez wypychanie. Oprócz funkcji osłaniającej zyskał wówczas znaczenie dekoracyjne, podkreślając okolicę genitaliów. Pozostawał rozpowszechnionym elementem europejskiego stroju męskiego do końca tego stulecia.<ref name="Breiding" /> | |||
[[Plik:Almanach-PowrotOdyseusza-XVI.jpeg|thumb|300px|Pinturicchio, ''Powrót Odyseusza'', znany także jako ''Penelopa z zalotnikami'', 1509, [[:Kategoria:XVI|XVI]] wiek. [[:Kategoria:Galeria Narodowa w Londynie|Galeria Narodowa w Londynie]].]] | |||
== Saczek w zbroi == | |||
Metalowy odpowiednik saczka występował także w zbrojach. Jako osobna osłona płytowa pojawił się w drugiej dekadzie [[:Kategoria:XVI|XVI]] wieku i pozostawał w użyciu do około 1570 roku. Łączył funkcję ochronną z wpływami ówczesnej mody. Stosowano go przede wszystkim w zbrojach przeznaczonych do walki pieszej.<ref name="Breiding" /> | |||
Przykładem zachowanego zabytku jest niemiecki saczek stalowy z około 1550 roku, znajdujący się w zbiorach Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku, nr inw. 14.25.862.<ref>[https://www.metmuseum.org/art/collection/search/22313 ''Codpiece''], niemiecki saczek stalowy, około 1550, The Metropolitan Museum of Art, nr inw. 14.25.862 (ang.).</ref> | |||
== Przypisy == | |||
<references /> | |||
[[Kategoria:Ubiór]] | [[Kategoria:Ubiór]] | ||
[[Kategoria:XVI]] | |||
Aktualna wersja na dzień 21:30, 17 wrz 2026
Saczek (ang. codpiece) — element dawnego europejskiego ubioru męskiego, osłaniający genitalia i otwór z przodu nogawic. Początkowo miał postać klapy z materiału, natomiast w XVI wieku przybierał również formy wypchane i wyraźnie wysunięte, stanowiące charakterystyczny akcent stroju.[1]
Pochodzenie i rozwój
Rozwój saczka wiązał się ze skracaniem górnych części ubioru męskiego w późnym średniowieczu. Krótszy ubiór odsłaniał okolice krocza, które zakrywano klapą mocowaną do nogawic. Porównanie saczka do współczesnego rozporka przybliża jego funkcję użytkową, lecz nie oddaje odmiennej konstrukcji.[1]
Na początku XVI wieku zaczęto uwydatniać saczek przez wypychanie. Oprócz funkcji osłaniającej zyskał wówczas znaczenie dekoracyjne, podkreślając okolicę genitaliów. Pozostawał rozpowszechnionym elementem europejskiego stroju męskiego do końca tego stulecia.[1]
Saczek w zbroi
Metalowy odpowiednik saczka występował także w zbrojach. Jako osobna osłona płytowa pojawił się w drugiej dekadzie XVI wieku i pozostawał w użyciu do około 1570 roku. Łączył funkcję ochronną z wpływami ówczesnej mody. Stosowano go przede wszystkim w zbrojach przeznaczonych do walki pieszej.[1]
Przykładem zachowanego zabytku jest niemiecki saczek stalowy z około 1550 roku, znajdujący się w zbiorach Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku, nr inw. 14.25.862.[2]
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Dirk H. Breiding, Arms and Armor—Common Misconceptions and Frequently Asked Questions, The Metropolitan Museum of Art, 1 października 2004, część 10: „Details of armor: the lance rest and the codpiece explained” (ang.).
- ↑ Codpiece, niemiecki saczek stalowy, około 1550, The Metropolitan Museum of Art, nr inw. 14.25.862 (ang.).
