Tekst źródłowy strony Jak zrobić świecę

== Z czego można robić świece ==

Historycznie [[świeca|świece]] wykonane były z [[Łój|łoju]] lub [[Wosk pszczeli|wosku pszczelego]]. W późniejszym okresie z [[wikipedia:pl:Parafina|parafiny]] - więcej informacji możesz znaleźć w artykule o samej [[świeca|świecy]]. Na potrzeby tego poradnika zajmiemy się [[Wosk pszczeli|woskiem pszczelim]].

== Kilka słów o knocie ==

[[Knot]] jest elementem [[Świeca|świecy]], transportującym roztopione paliwo, do samego płomienia. Tak więc, może być zrobiony praktycznie z czegokolwiek, co jest nasiąkliwe (nie koniecznie palne). W praktyce są to naturalne kawałki (nie obrobione) roślin, drewienka lub przetworzone materiały jak [[len]], [[bawełna]] itp. W Europie, przez bardzo długi okres stosowano sztywne, zwarte knoty (szmaty, [[len]], bawełna), które wymagają skracania w trakcie palenia. Obecnie stosuje się luźne, plecione knoty płaskie (wyjaśnienie w osobnym opisie [[knot|knotu]]).

Na nasze potrzeby najlepszy będzie [[knot]] [[bawełna|bawełniany]], o dowolnym przekroju, luźno skręcany o grubości 1mm. Jeśli będziemy robić grubsze świece - zawsze można skręcić z niego grubsze knoty.

Sztuka dobrania knota, polega na odpowiednim dopasowaniu jego grubości, by [[świeca]] dawała maksymalnie dużo światła (moim celem jest robienie świec użytkowych - nie ozdobnych), nie ciekła i nie dymiła. Występują następujące zależności:
* [[Knot]] zbyt cienki, [[świeca]] będzie dawać mało światła. Nadmiar [[Wosk pszczeli|wosku]] będzie najprawdopodobniej ściekał po ściankach, oraz z dużym prawdopodobieństwem [[świeca]] w którymś momencie zgaśnie.
* [[Knot]] zbyt gruby, [[świeca]] będzie jasna (choć to zależy od dysproporcji), jeśli [[knot]] jest palny - to głównie on się będzie spalał. Będzie wysoki płomień z duża ilością dymu i sadzy.

== Kilka pomocnych wskazówek ==

=== Parametry świec i [[Wosk pszczeli|wosku]] ===

Sprawa jest oczywiście bardzo względna - ale te kilka informacji może ułatwić Wam planowanie:
* dobry stosunek grubości knota do grubości [[Świeca|świecy]] to 1/10 (1mm knot, 10mm średnica świecy) (nie jest to reguła działająca zawsze - sporo zależy od materiału [[Knot|knota]] - ale może stanowić dobry punkt wyjścia)
* 1cm [[Świeca|świecy]], o grubości 22-24mm pali się około 20min (czyli [[świeca]] 12cm x 22mm to około 3h światła). Jest to wartość dla jasno palącej się świecy, przy braku podmuchów powietrza.
* [[świeca]] 12cm x 22mm waży około 55g
* dlaczego [[świeca]] 12cm x 22mm? Bo są to idealne wymiary do [[Latarenka|latarenek]] historycznych.

=== Podgrzewanie [[Wosk pszczeli|wosku]] ===

Polecam podgrzewać [[Wosk pszczeli|wosk]] w kąpieli wodnej, ma to naprawdę wiele zalet i chyba tylko jedną wadę. Czyli do metalowego naczynia wlewamy wodę, w środku umieszczamy mniejsze naczynie (najlepiej by nie dotykało bezpośrednio dna) i dopiero do niego wkładamy wosk. Wspomniane zalety to:
* [[Wosk pszczeli|wosk]] mniej paruje (mniejsza temperatura) - mniejsze straty
* łatwiej utrzymać temperaturę na granicy topnienia [[Wosk pszczeli|wosku]] (wyższa temperatura = mniejsze przyrosty świecy)
* nie ma obawy że przegrzejemy [[Wosk pszczeli|wosk]] i się zapali (jeśli ogrzewamy na otwartym ogniu)
* wiemy ze temperatura [[Wosk pszczeli|wosku]] nie przekroczy 100°C - wiec jest to w miarę bezpieczna temperatura dla ciała (w porównaniu do tej, jaką może osiągnąć, nim sam zacznie wrzeć - ponad 300°C)
* im mniejsza temperatura - tym szybciej przyrastają świece
* ewentualny skapujący [[Wosk pszczeli|wosk]] wpada do wody (nie brudzi)

A wspomniana wada - dużo dłużej trzeba poczekać aż [[Wosk pszczeli|wosk]] się rozpuści (temperatura jego przejścia z ciała stałego w płynne, to około 70°C)

=== Jak myć narzędzia z [[Wosk pszczeli|wosku]] ===

Wosk pszczeli ma dużą lepkość i wyższą temperaturę topnienia (od np. parafiny) - przez to dość intensywnie oblepia narzędzia i ciężko się go po pracy z nich pozbyć. Proponowany zestaw do mycia to wrzątek, płyn do mycia naczyń i zmywak (gąbka na rączce z dozownikiem płynu, lub szczotka).

* Wrzątkiem rozpuszczamy wosk, detergent sprawi że nie będzie ponownie przywierał, gąbka umożliwia mycie bez ryzykowania poparzeń.
* Jeśli są to małe przedmioty (łyżki, noże etc) do zagotowanej wody w garnku, wlewamy sporo detergentu i w większości wypadków wystarczy nimi porządnie zamieszać w naczyniu, następnie opłukać i umyć standardowo.
* Jeśli mamy wosk/parafinę na materiale lub tkaninie - pozostaje stara metoda z żelazkiem. Nad i pod ubrudzone miejsce wkładamy dobrze chłonny materiał (np. ręczniki jednorazowe, papier toaletowy) i przeprasowujemy rozgrzanym żelazkiem - kilka razy (wymieniając ręcznik) aż plama zniknie (lub prawie zniknie - może pozostać tłuszcz, który już można sprać standardowo)

== Kolejne etapy produkcji ==

Dobrze jest na początek (przez zrobieniem pełnej świecy, lub tym bardziej ich większej ilości) przygotować mała próbkę (uwzględniająca knot, jego grubość i docelową grubość świecy) i sprawdzić czy sposób jej palenia nas zadowala. Jeśli jest za cienka - zawsze można ją nadbudować. Jeśli zbyt gruba - często daje się świecę maczaną obrać jak cebulę, z kilku warstw.

[[Plik:Etapy_produkcji_swiecy.jpeg|Rys.1) Kolejne etapy produkcji świecy przez zamaczanie|200px|thumb|right]]

=== Przygotowanie [[Wosk pszczeli|wosku]] ===

Na początek [[Wosk pszczeli|wosk]] należy oczyścić, nie jest to proste zadanie (jeśli chcemy zrobić to dokładnie) - wstępnie wystarczy jednak pozbyć się tylko resztek roślin, pszczół etc. - czyli ogólnie większych fragmentów. W tym celu rozpuszczamy [[Wosk pszczeli|wosk]] i
* zgarniamy metalowym sitkiem zabrudzenia (mniej dokładna metoda - mniej problemów)
* przelewamy gorący [[Wosk pszczeli|wosk]] przez sitko
Możemy użyć też sitka z innego materiału (lub rzadkiego płótna) - jednak z racji dobrego przewodzenia ciepła przez metal - sitko będzie dużo mniej się zasklepiać woskiem i łatwiej będzie je umyć.
* jeśli nie żal nam samego [[Wosk pszczeli|wosku]] - można go oczyścić zlewając czystą porcję i wyrzucając pozostałość (na dnie pojawi się ciemny osad)
* bardzo dokładnie oczyszczać [[Wosk pszczeli|wosk]] możemy przez przesączanie go przez płótno, ale z bardzo sporymi stratami, oraz cały proces powinien odbywać się w wysokiej temperaturze - tak by [[Wosk pszczeli|wosk]] nie tracił płynności. Czyli możemy płótno trzymać w gorącej wodzie, wyciskając rozpuszczony wosk, albo podwiesić płótno pod pokrywką garnka, ogrzewanego w kąpieli wodnej i czekać aż [[Wosk pszczeli|wosk]] skapie (może się materiał zatykać).

Po oczyszczeniu wosku, proponuje go po porcjować na możliwe małe fragmenty (po jego zastygnięciu, bryła [[Wosk pszczeli|wosku]] jest bardzo twarda i kłopotliwa w cięciu). Tak by już przy samej produkcji świec, można było go dokładać stopniowo do roztopionej masy.

=== Przygotowanie kadzi ===

Kadź to dumna nazwa, na naczynia jakie w większości przyjdzie nam używać (nie przewiduję dużo chętnych to masowej produkcji). Oczywiście im większą ilość świeczek chcemy robić na raz - tym większy pojemnik z roztopionym woskiem. Wersja minimalistyczna, to pojemnik mieszczący jedną świeczkę (np. plastikowa butelka 400ml po kefirze, soku etc) - otwór powinien być dwukrotnie większy niż średnica świeczki jaką planujemy zrobić (jeśli komuś się ręce trzęsą - to większy), a wysokość dobrana do wysokości świecy z zapasem (pamiętajmy o [[wikipedia:pl:Prawo_Archimedesa|prawie Archimedesa]]). Wersja optymalna to podłużna rynienka, w której będziemy maczać kilka knotów na raz, zawieszonych na niewielkiej deszczułce.

=== Przygotowanie knotów ===

Każdy knot (Rys.1A) (odpowiednio dłuższy, by można go było przymocować do listewki lub trzymać w dłoni) należy wymoczyć w [[Wosk pszczeli|wosku]] przez kilka minut. Po wyciągnięciu, knot przeciągamy przez palce (pozbywając się nadmiaru wosku) lub (jeśli knot składa się z kilku nitek) skręcamy go i trzymamy tak aż zastygnie (Rys. 1B). Staramy się by knot był prosty (to podstawa naszej świecy) i równo skręcony. Jeśli coś się nie uda - operację powtarzamy. 

=== Maczanie świecy ===

Mając już przygotowane knoty, rozpoczynamy nakładanie kolejnych warstw. Po pierwszych zanurzeniach możemy jeszcze dokładniej ukształtować/wyprostować świece. Tutaj już sami wypracujecie konkretną technikę, poniżej kilka uwag do procesu:
* im temperatura [[Wosk pszczeli|wosku]] bliższa jego krzepnięciu (ale jeśli ciągle jest płynny) - tym więcej będzie osiadać na świecy i mniej zanurzeń będziecie potrzebować by osiągnąć zakładaną grubość
* na dole świecy co kilka zanurzeń warto odciąć nożem powstający nadmiar (w środku nie ma knota)
* jeśli maczacie świece pojedynczo, warto przygotować kilka knotów i maczać na zmianę - ale pamiętajcie o uzupełnianiu [[Wosk pszczeli|wosku]] (inaczej świece będą coraz bardziej stożkowe)
* [[świeca]] maczana ma tendencję to formowania się w stożek, jeśli chcemy tego uniknąć - należy świece zanurzać po 2-3 razy w jednym cyklu, nie wyciągając jej dolnej części z [[Wosk pszczeli|wosku]] - lub ze strefy gorąca (tak by góra świecy stygła a dół nie)
* na koniec po przycięciu knota, można świece ostatni raz zanurzyć "do góry nogami" - tak by pokryć wystającą część knota woskiem (Rys.1E) - nie będzie wtedy mógł zawilgotnieć

== Linki dalej ==
* [[Świeca]]
* [http://en.howtopedia.org/wiki/How_to_Make_Candles HowToPedia - How to make a candles]

[[Kategoria:Rekonstrukcje]]