Szachy z Sandomierza - Historia wersji

Sauron o 11:07, 25 paź 2020

2020-10-25T11:07:35Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:07, 25 paź 2020
Linia 2:		Linia 2:

	Bierki szachów sandomierskich są niewielkie. Wysokość największej nie przekracza 25 mm, czyli 2,5 cm, co stanowi połowę długości zapałki. Tak drobne rozmiary sugerują, że mógł to być zestaw podróżny, więc plansza do gry była zapewne wykonana ze skóry. Ale kim byli tajemniczy podróżujący? Odpowiedzi dostarcza nam surowiec, z. jakiego wykonano figury i sposób ich uformowania. Okazało się bowiem, że należały one do produktów warsztatów północnowłoskich lub południowofrancuskich z 1 poł. [[XIII]] w., specjalizujących się w wytwarzaniu przedmiotów używanych w różnorodnych grach. Możemy wśród nich odnaleźć wiele analogii do sandomierskiego odkrycia. Świadczy o tym sposób zdobienia kompozycjami z linii rytych i układów drobnych kółek, różnicowanie głębokości tego reliefu pomiędzy dwoma zestawami, a co najważniejsze, zastosowanie kości dużego, nieznanego w tym czasie na terenie Polski zwierzęcia (określenie gatunku będzie możliwe dopiero po wykonaniu szczegółowych badań DNA). Z kolei analiza radiowęglowa (próba C14) miejsca znalezienia szachów wykazała, że uległo ono zniszczeniu w 2. poł. [[XIII]] wieku.		Bierki szachów sandomierskich są niewielkie. Wysokość największej nie przekracza 25 mm, czyli 2,5 cm, co stanowi połowę długości zapałki. Tak drobne rozmiary sugerują, że mógł to być zestaw podróżny, więc plansza do gry była zapewne wykonana ze skóry. Ale kim byli tajemniczy podróżujący? Odpowiedzi dostarcza nam surowiec, z. jakiego wykonano figury i sposób ich uformowania. Okazało się bowiem, że należały one do produktów warsztatów północnowłoskich lub południowofrancuskich z 1 poł. [[XIII]] w., specjalizujących się w wytwarzaniu przedmiotów używanych w różnorodnych grach. Możemy wśród nich odnaleźć wiele analogii do sandomierskiego odkrycia. Świadczy o tym sposób zdobienia kompozycjami z linii rytych i układów drobnych kółek, różnicowanie głębokości tego reliefu pomiędzy dwoma zestawami, a co najważniejsze, zastosowanie kości dużego, nieznanego w tym czasie na terenie Polski zwierzęcia (określenie gatunku będzie możliwe dopiero po wykonaniu szczegółowych badań DNA). Z kolei analiza radiowęglowa (próba C14) miejsca znalezienia szachów wykazała, że uległo ono zniszczeniu w 2. poł. [[XIII]] wieku.
	[[Plik:Almanach-Sadomierz szachy-2.jpeg\|300px\|~~ramka~~\|Oryginalne figury i piony szachowe]]		[[Plik:Almanach-Sadomierz szachy-2.jpeg\|300px\|thumb\|right\|Oryginalne figury i piony szachowe]]
	Obraz, szachów sandomierskich jawi się jako spójna koncepcja produkcyjna, którą na tle europejskim możemy umiejscowić jako kontynuację tradycji warsztatów łacińskich. Zmieniona chronologia zbioru, przesuwająca moment ich zdeponowania w zniszczonym w wyniku tragicznego pożaru obszernym domostwie drewnianym, na 2. poł. [[XIII]] w., daje okazję do spojrzenia na bierki tam odkryte przez pryzmat doniosłych przemian jakie dokonywały się w tym okresie na terenie Sandomierza, a które były pochodną szerszej metamorfozy obejmującej ówczesną Europę. W pierwszej kolejności uwagę musimy zwrócić na pobliski kościół św. Jakuba i dominikanów przybyłych w to miejsce w 1226 r. za sprawą Iwo Odrowąża. Nie sposób jednak pominąć równie istotnego dla Wzgórza Staromiejskiego etapu rozgrywającego się prawdopodobnie tuż przed dotarciem tu Zakonu Braci Kaznodziejów, mianowicie pierwszej lokacji Sandomierza, a więc sprowadzenia nowych osadników. Wydaje się, że to właśnie pierwsi dominikanie lub osadnicy lokacyjni byli mieszkańcami słynnej „chaty szachowej” i najstarszymi sandomierskimi szachistami.<ref>Opis wystawy szachów w Muzeum w Sandomierzu - Sierpień, 2020r.</ref>		Obraz, szachów sandomierskich jawi się jako spójna koncepcja produkcyjna, którą na tle europejskim możemy umiejscowić jako kontynuację tradycji warsztatów łacińskich. Zmieniona chronologia zbioru, przesuwająca moment ich zdeponowania w zniszczonym w wyniku tragicznego pożaru obszernym domostwie drewnianym, na 2. poł. [[XIII]] w., daje okazję do spojrzenia na bierki tam odkryte przez pryzmat doniosłych przemian jakie dokonywały się w tym okresie na terenie Sandomierza, a które były pochodną szerszej metamorfozy obejmującej ówczesną Europę. W pierwszej kolejności uwagę musimy zwrócić na pobliski kościół św. Jakuba i dominikanów przybyłych w to miejsce w 1226 r. za sprawą Iwo Odrowąża. Nie sposób jednak pominąć równie istotnego dla Wzgórza Staromiejskiego etapu rozgrywającego się prawdopodobnie tuż przed dotarciem tu Zakonu Braci Kaznodziejów, mianowicie pierwszej lokacji Sandomierza, a więc sprowadzenia nowych osadników. Wydaje się, że to właśnie pierwsi dominikanie lub osadnicy lokacyjni byli mieszkańcami słynnej „chaty szachowej” i najstarszymi sandomierskimi szachistami.<ref>Opis wystawy szachów w Muzeum w Sandomierzu - Sierpień, 2020r.</ref>

Sauron o 11:07, 25 paź 2020

2020-10-25T11:07:18Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:07, 25 paź 2020
Linia 2:		Linia 2:

	Bierki szachów sandomierskich są niewielkie. Wysokość największej nie przekracza 25 mm, czyli 2,5 cm, co stanowi połowę długości zapałki. Tak drobne rozmiary sugerują, że mógł to być zestaw podróżny, więc plansza do gry była zapewne wykonana ze skóry. Ale kim byli tajemniczy podróżujący? Odpowiedzi dostarcza nam surowiec, z. jakiego wykonano figury i sposób ich uformowania. Okazało się bowiem, że należały one do produktów warsztatów północnowłoskich lub południowofrancuskich z 1 poł. [[XIII]] w., specjalizujących się w wytwarzaniu przedmiotów używanych w różnorodnych grach. Możemy wśród nich odnaleźć wiele analogii do sandomierskiego odkrycia. Świadczy o tym sposób zdobienia kompozycjami z linii rytych i układów drobnych kółek, różnicowanie głębokości tego reliefu pomiędzy dwoma zestawami, a co najważniejsze, zastosowanie kości dużego, nieznanego w tym czasie na terenie Polski zwierzęcia (określenie gatunku będzie możliwe dopiero po wykonaniu szczegółowych badań DNA). Z kolei analiza radiowęglowa (próba C14) miejsca znalezienia szachów wykazała, że uległo ono zniszczeniu w 2. poł. [[XIII]] wieku.		Bierki szachów sandomierskich są niewielkie. Wysokość największej nie przekracza 25 mm, czyli 2,5 cm, co stanowi połowę długości zapałki. Tak drobne rozmiary sugerują, że mógł to być zestaw podróżny, więc plansza do gry była zapewne wykonana ze skóry. Ale kim byli tajemniczy podróżujący? Odpowiedzi dostarcza nam surowiec, z. jakiego wykonano figury i sposób ich uformowania. Okazało się bowiem, że należały one do produktów warsztatów północnowłoskich lub południowofrancuskich z 1 poł. [[XIII]] w., specjalizujących się w wytwarzaniu przedmiotów używanych w różnorodnych grach. Możemy wśród nich odnaleźć wiele analogii do sandomierskiego odkrycia. Świadczy o tym sposób zdobienia kompozycjami z linii rytych i układów drobnych kółek, różnicowanie głębokości tego reliefu pomiędzy dwoma zestawami, a co najważniejsze, zastosowanie kości dużego, nieznanego w tym czasie na terenie Polski zwierzęcia (określenie gatunku będzie możliwe dopiero po wykonaniu szczegółowych badań DNA). Z kolei analiza radiowęglowa (próba C14) miejsca znalezienia szachów wykazała, że uległo ono zniszczeniu w 2. poł. [[XIII]] wieku.
			[[Plik:Almanach-Sadomierz szachy-2.jpeg\|300px\|ramka\|Oryginalne figury i piony szachowe]]
	Obraz, szachów sandomierskich jawi się jako spójna koncepcja produkcyjna, którą na tle europejskim możemy umiejscowić jako kontynuację tradycji warsztatów łacińskich. Zmieniona chronologia zbioru, przesuwająca moment ich zdeponowania w zniszczonym w wyniku tragicznego pożaru obszernym domostwie drewnianym, na 2. poł. [[XIII]] w., daje okazję do spojrzenia na bierki tam odkryte przez pryzmat doniosłych przemian jakie dokonywały się w tym okresie na terenie Sandomierza, a które były pochodną szerszej metamorfozy obejmującej ówczesną Europę. W pierwszej kolejności uwagę musimy zwrócić na pobliski kościół św. Jakuba i dominikanów przybyłych w to miejsce w 1226 r. za sprawą Iwo Odrowąża. Nie sposób jednak pominąć równie istotnego dla Wzgórza Staromiejskiego etapu rozgrywającego się prawdopodobnie tuż przed dotarciem tu Zakonu Braci Kaznodziejów, mianowicie pierwszej lokacji Sandomierza, a więc sprowadzenia nowych osadników. Wydaje się, że to właśnie pierwsi dominikanie lub osadnicy lokacyjni byli mieszkańcami słynnej „chaty szachowej” i najstarszymi sandomierskimi szachistami.<ref>Opis wystawy szachów w Muzeum w Sandomierzu - Sierpień, 2020r.</ref>		Obraz, szachów sandomierskich jawi się jako spójna koncepcja produkcyjna, którą na tle europejskim możemy umiejscowić jako kontynuację tradycji warsztatów łacińskich. Zmieniona chronologia zbioru, przesuwająca moment ich zdeponowania w zniszczonym w wyniku tragicznego pożaru obszernym domostwie drewnianym, na 2. poł. [[XIII]] w., daje okazję do spojrzenia na bierki tam odkryte przez pryzmat doniosłych przemian jakie dokonywały się w tym okresie na terenie Sandomierza, a które były pochodną szerszej metamorfozy obejmującej ówczesną Europę. W pierwszej kolejności uwagę musimy zwrócić na pobliski kościół św. Jakuba i dominikanów przybyłych w to miejsce w 1226 r. za sprawą Iwo Odrowąża. Nie sposób jednak pominąć równie istotnego dla Wzgórza Staromiejskiego etapu rozgrywającego się prawdopodobnie tuż przed dotarciem tu Zakonu Braci Kaznodziejów, mianowicie pierwszej lokacji Sandomierza, a więc sprowadzenia nowych osadników. Wydaje się, że to właśnie pierwsi dominikanie lub osadnicy lokacyjni byli mieszkańcami słynnej „chaty szachowej” i najstarszymi sandomierskimi szachistami.<ref>Opis wystawy szachów w Muzeum w Sandomierzu - Sierpień, 2020r.</ref>

Sauron: /* Zdjęcia figur */

2020-10-25T11:05:10Z

Zdjęcia figur

← poprzednia wersja		Wersja z 13:05, 25 paź 2020
Linia 25:		Linia 25:
	Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Goniec.jpeg\|Goniec lub Laufer (Biskup)		Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Goniec.jpeg\|Goniec lub Laufer (Biskup)
	Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Skoczek.jpeg\|Konik lub Skoczek		Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Skoczek.jpeg\|Konik lub Skoczek
			Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Pion.jpeg\|Pion
	</gallery>		</gallery>

	== Przypisy ==		== Przypisy ==
	<references/>		<references/>

Sauron: /* Zdjęcia figur */

2020-10-25T10:46:56Z

Zdjęcia figur

← poprzednia wersja		Wersja z 12:46, 25 paź 2020
Linia 20:		Linia 20:
	== Zdjęcia figur ==		== Zdjęcia figur ==
	<gallery caption="Szachy z Sandomierza - figury" widths="250px" heights="200px" perrow="3">		<gallery caption="Szachy z Sandomierza - figury" widths="250px" heights="200px" perrow="3">
			Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Krol.jpeg\|Figura Króla
	Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Krolowa.jpeg\|Figura Królowej/Hetmana		Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Krolowa.jpeg\|Figura Królowej/Hetmana
	~~Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Krol.jpeg\|Figura Króla~~
	Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Wieza.jpeg\|Wieża (rydwan konny)		Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Wieza.jpeg\|Wieża (rydwan konny)
	Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Goniec.jpeg\|Goniec lub Laufer (Biskup)		Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Goniec.jpeg\|Goniec lub Laufer (Biskup)
			Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Skoczek.jpeg\|Konik lub Skoczek
	</gallery>		</gallery>

	== Przypisy ==		== Przypisy ==
	<references/>		<references/>

Sauron: /* Zdjęcia figur */

2020-10-25T10:18:42Z

Zdjęcia figur

← poprzednia wersja		Wersja z 12:18, 25 paź 2020
Linia 23:		Linia 23:
	Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Krol.jpeg\|Figura Króla		Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Krol.jpeg\|Figura Króla
	Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Wieza.jpeg\|Wieża (rydwan konny)		Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Wieza.jpeg\|Wieża (rydwan konny)
			Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Goniec.jpeg\|Goniec lub Laufer (Biskup)
	</gallery>		</gallery>

	== Przypisy ==		== Przypisy ==
	<references/>		<references/>

Sauron: /* Zdjęcia figur */

2020-10-25T09:58:21Z

Zdjęcia figur

← poprzednia wersja		Wersja z 11:58, 25 paź 2020
Linia 22:		Linia 22:
	Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Krolowa.jpeg\|Figura Królowej/Hetmana		Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Krolowa.jpeg\|Figura Królowej/Hetmana
	Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Krol.jpeg\|Figura Króla		Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Krol.jpeg\|Figura Króla
			Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Wieza.jpeg\|Wieża (rydwan konny)
	</gallery>		</gallery>

	== Przypisy ==		== Przypisy ==
	<references/>		<references/>

Sauron: /* Zdjęcia figur */

2020-10-25T09:29:08Z

Zdjęcia figur

← poprzednia wersja		Wersja z 11:29, 25 paź 2020
Linia 21:		Linia 21:
	<gallery caption="Szachy z Sandomierza - figury" widths="250px" heights="200px" perrow="3">		<gallery caption="Szachy z Sandomierza - figury" widths="250px" heights="200px" perrow="3">
	Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Krolowa.jpeg\|Figura Królowej/Hetmana		Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Krolowa.jpeg\|Figura Królowej/Hetmana
			Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Krol.jpeg\|Figura Króla

	</gallery>		</gallery>

Sauron o 09:17, 25 paź 2020

2020-10-25T09:17:29Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:17, 25 paź 2020
Linia 8:		Linia 8:
	Szachy zostały wykonane ręcznie (bez użycia tokarki) i dość niedbale z rogu jeleniego (taki materiał był podany w pierwotnym opisie szachów na stronie muzeum - w nowszym, z 2020r. widnieje informacja o kości nieznanego zwierzęcia). Wielkość figurek, nawet spełniających te same funkcje jest różna, zapewne przypadkowa. Wysokość największej nie przekracza 25 mm. Figurki są zdobione nacięciami i oczkami wykonanymi cyrklem, przy czym figurki, w zależności od zestawu, różnią się między sobą ilością nacięć, kółeczek lub sposobem ich umieszczenia. Cztery spośród trzynastu pionów ozdobiono nacięciami, pozostałe zaś pozbawione są jakiejkolwiek ornamentacji. Ilość nacięć i oczek na poszczególnych figurkach nie powtarza się na tyle konsekwentnie, aby ornamentację można było wziąć za punkt wyjścia do wydzielenia zestawów. Podstawą do tego stały się łatwe do zauważenia różnice w stopniu wyświecenia i staranności wykonania poszczególnych figurek. Głębokość rytu linii i wyrazistość oczek jednego z zestawów kontrastuje z dużo płytszą ornamentacją drugiego. Zestaw drugi wydaje się być dużo dłużej używanym, na skutek zatarcia się płytkich rytów i ogólnego wyświecenia, co nie jest prawdopodobne. Różnice wykonania zestawów są więc wynikiem z góry powziętego zamierzenia w celu nadania im charakterystycznych, różniących je cech, co było konieczne wobec jednobarwności i zbliżonej wielkości figurek.<ref>[http://www.zamek-sandomierz.pl/viewpage.php?page_id=19 Szachy sandomierskie - Muzeum okręgowe w Sandomierzu]</ref>		Szachy zostały wykonane ręcznie (bez użycia tokarki) i dość niedbale z rogu jeleniego (taki materiał był podany w pierwotnym opisie szachów na stronie muzeum - w nowszym, z 2020r. widnieje informacja o kości nieznanego zwierzęcia). Wielkość figurek, nawet spełniających te same funkcje jest różna, zapewne przypadkowa. Wysokość największej nie przekracza 25 mm. Figurki są zdobione nacięciami i oczkami wykonanymi cyrklem, przy czym figurki, w zależności od zestawu, różnią się między sobą ilością nacięć, kółeczek lub sposobem ich umieszczenia. Cztery spośród trzynastu pionów ozdobiono nacięciami, pozostałe zaś pozbawione są jakiejkolwiek ornamentacji. Ilość nacięć i oczek na poszczególnych figurkach nie powtarza się na tyle konsekwentnie, aby ornamentację można było wziąć za punkt wyjścia do wydzielenia zestawów. Podstawą do tego stały się łatwe do zauważenia różnice w stopniu wyświecenia i staranności wykonania poszczególnych figurek. Głębokość rytu linii i wyrazistość oczek jednego z zestawów kontrastuje z dużo płytszą ornamentacją drugiego. Zestaw drugi wydaje się być dużo dłużej używanym, na skutek zatarcia się płytkich rytów i ogólnego wyświecenia, co nie jest prawdopodobne. Różnice wykonania zestawów są więc wynikiem z góry powziętego zamierzenia w celu nadania im charakterystycznych, różniących je cech, co było konieczne wobec jednobarwności i zbliżonej wielkości figurek.<ref>[http://www.zamek-sandomierz.pl/viewpage.php?page_id=19 Szachy sandomierskie - Muzeum okręgowe w Sandomierzu]</ref>

	== ~~Galeria~~ ==		== Zdjęcia zestawu ==
	<gallery caption="Szachy z Sandomierza" widths="250px" heights="200px" perrow="3">		<gallery caption="Szachy z Sandomierza" widths="250px" heights="200px" perrow="3">
	Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-1.jpeg\|Szachy - pełen zestaw		Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-1.jpeg\|Szachy - pełen zestaw
Linia 16:		Linia 16:
	Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-4.jpeg\|Szachy - figury "czarne"		Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-4.jpeg\|Szachy - figury "czarne"
	Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-5.jpeg\|Szachy - figury "białe"		Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-5.jpeg\|Szachy - figury "białe"
			</gallery>

			== Zdjęcia figur ==
			<gallery caption="Szachy z Sandomierza - figury" widths="250px" heights="200px" perrow="3">
			Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-Krolowa.jpeg\|Figura Królowej/Hetmana

	</gallery>		</gallery>

	== Przypisy ==		== Przypisy ==
	<references/>		<references/>

Sauron o 09:13, 25 paź 2020

2020-10-25T09:13:25Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:13, 25 paź 2020
Linia 1:		Linia 1:
	Figury szachowe z Sandomierza - ~~replika. 20~~ figur i 9 pionków (brak 3 pionków do kompletu).<br>		Figury szachowe z Sandomierza - 16 figur i 13 pionków (brak 3 pionków do kompletu).<br>

	Bierki szachów sandomierskich są niewielkie. Wysokość największej nie przekracza 25 mm, czyli 2,5 cm, co stanowi połowę długości zapałki. Tak drobne rozmiary sugerują, że mógł to być zestaw podróżny, więc plansza do gry była zapewne wykonana ze skóry. Ale kim byli tajemniczy podróżujący? Odpowiedzi dostarcza nam surowiec, z. jakiego wykonano figury i sposób ich uformowania. Okazało się bowiem, że należały one do produktów warsztatów północnowłoskich lub południowofrancuskich z 1 poł. [[XIII]] w., specjalizujących się w wytwarzaniu przedmiotów używanych w różnorodnych grach. Możemy wśród nich odnaleźć wiele analogii do sandomierskiego odkrycia. Świadczy o tym sposób zdobienia kompozycjami z linii rytych i układów drobnych kółek, różnicowanie głębokości tego reliefu pomiędzy dwoma zestawami, a co najważniejsze, zastosowanie kości dużego, nieznanego w tym czasie na terenie Polski zwierzęcia (określenie gatunku będzie możliwe dopiero po wykonaniu szczegółowych badań DNA). Z kolei analiza radiowęglowa (próba C14) miejsca znalezienia szachów wykazała, że uległo ono zniszczeniu w 2. poł. [[XIII]] wieku.		Bierki szachów sandomierskich są niewielkie. Wysokość największej nie przekracza 25 mm, czyli 2,5 cm, co stanowi połowę długości zapałki. Tak drobne rozmiary sugerują, że mógł to być zestaw podróżny, więc plansza do gry była zapewne wykonana ze skóry. Ale kim byli tajemniczy podróżujący? Odpowiedzi dostarcza nam surowiec, z. jakiego wykonano figury i sposób ich uformowania. Okazało się bowiem, że należały one do produktów warsztatów północnowłoskich lub południowofrancuskich z 1 poł. [[XIII]] w., specjalizujących się w wytwarzaniu przedmiotów używanych w różnorodnych grach. Możemy wśród nich odnaleźć wiele analogii do sandomierskiego odkrycia. Świadczy o tym sposób zdobienia kompozycjami z linii rytych i układów drobnych kółek, różnicowanie głębokości tego reliefu pomiędzy dwoma zestawami, a co najważniejsze, zastosowanie kości dużego, nieznanego w tym czasie na terenie Polski zwierzęcia (określenie gatunku będzie możliwe dopiero po wykonaniu szczegółowych badań DNA). Z kolei analiza radiowęglowa (próba C14) miejsca znalezienia szachów wykazała, że uległo ono zniszczeniu w 2. poł. [[XIII]] wieku.

Sauron: /* Galeria */

2020-10-25T09:12:20Z

Galeria

← poprzednia wersja		Wersja z 11:12, 25 paź 2020
Linia 15:		Linia 15:

	Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-4.jpeg\|Szachy - figury "czarne"		Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-4.jpeg\|Szachy - figury "czarne"
			Plik:Almanach-Sadomierz_szachy-5.jpeg\|Szachy - figury "białe"
	</gallery>		</gallery>

	== Przypisy ==		== Przypisy ==
	<references/>		<references/>